بیماری ام اس(4)
بیماری ام اس(مولتیپل اسکلروزیس)
Multiple sclerosis
درمان های مکمل ام اس:
داروهایی که برای درمان علائم و جلوگیری از پیشرفت بیماری ام اس استفاده می شوند در اکثر موارد تنها نوع درمان مورد نیاز نمی باشند. بسیاری ازبیماران همچنین به فیزیوتراپی ، کاردرمانی ، گفتاردرمانی و مشاوره روانپزشکی نیاز دارند.
- فیزیوتراپی: از فیزیوتراپی برای به دست آوردن عملکرد اولیه عضلات استفاده می شود. انجام بعضی تمرینات ورزشی و استفاده از تحریکات الکتریکی برای افزایش قدرت و توانایی حرکات در این موارد توصیه می گردد.
- کاردرمانی: در کاردرمانی به بیمار کمک می شود که مشکلات موجود در انجام کارهای روزمره اش را به نحو مناسبی اصلاح نماید. به عنوان مثال به بیمار توصیه می شود که از وسایل خاصی مثل وسیله گرفتن مداد ، شانه یا برس های مخصوص استفاده نماید. همچنین گاهی اوقات درمانگر به خانواده بیمار توصیه می کند که با ایجاد تغییراتی در خانه یا محل کار بیمار به وی کمک کنند تا راحت تر زندگی کند. بسیاری از بیماران مبتلا به ام اس که دچار سرگیجه و یا ضعف هستند نیاز به استفاده از توالت های مخصوص ، میله های مخصوص گرفتن و ریل های محافظ در حمام دارند.
- گفتاردرمانی: بسیاری از بیماران مبتلا به ام اس نیاز به گفتار درمانی دارند زیرا اختلال در صحبت کردن طبیعی آنها باعث می شود که کلماتی که به کار می بردند نامفهوم بوده و یا اینکه فاصله بین کلمات طولانی شده و بریده بریده حرف بزنند. متخصصین گفتار درمانی مشکل خاص هر بیمار را ارزیابی نموده و به او کمک می نمایند تا یاد بگیرند طوری حرف بزند که فهمیدن آن راحت تر باشد. همچنین برخی از تمرینات گفتاردرمانی برای بیمارانی که مشکل بلع دارند نیز سودمند است.
- مشاوره روانپزشکی: اشکال درکنار آمدن با بیماری هایی مثل ام اس منجر به بروز افسردگی و سایر اختلالات روانی می شود. بنابراین بیمار نیاز به مشاوره با روانپزشک و درصورت لزوم استفاده از دارو برای رفع این مشکلات خواهد داشت.
زندگی با ام اس:
به غیر از احتمال از دست دادن شغل به خاطر محدودیت های حرکتی که دراین بیماری وجود دارد، بیماران مبتلا به ام اس مجبورهستند که تغییرات زیادی را درنحوه زندگی خود ایجاد کنند. بسیاری از افراد وقتی تشخیص داده شده که مبتلا به ام اس هستند ، دست از فعالیت های روزمره و طبیعی خود برمی دارند درحالیکه متخصصین معتقدند که ایجاد روحیه مثبت ، انجام فعالیت های ورزشی منظم درهوای خنک و تقویت ارتباطات شخصی بیمار با افراد خانواده و دوستانش می توانند عوامل مهمی درکنارآمدن با بیماری و سبب ایجاد وضعیت بهتر در زندگی بیمار باشند.
اگر فردی تشخیص ام اس روی او گذاشته شد ، در قدم اول و مهمترین مورد حمایت خوب خانواده ، دوستان و اعضای تیم درمانی از وی می باشد تا او خود را تنها احساس نکند.
البته نکاتی را هم خود بیمار مبتلا به ام اس باید رعایت کند از جمله استفاده از یک روش صحیح و سالم برای زندگی ، مصرف منظم داروهای تجویز شده ، برنامه منظم برای فعالیت فیزیکی و ورزش ، داشتن استراحت به میزان کافی که می تواند فرد را به وضعیت بهتری از سلامت رهنمون کند. همچنین کاهش سطوح استرس فرد بیمار می تواند در کاهش علائم وی موثر باشد. همچنین اجتناب از فعالیت زیاد در محیط های بیرون خصوصا در هوای زیاد گرم که می تواند باعث تشدید بیماری شود ، لازم است. حمام سونا ، وان حاوی آب خیلی گرم ، دوش با آب گرم گرفتن همگی می توانند باعث بدتر شدن علائم شوند که پرهیز از آنها مفید به نظر می رسد.
بی رمقی و ام اس:
فيزيوتراپی می تواند برای بيماران ام اس مفيد باشد. همچنين فيزيوتراپی به عنوان جزیی از يک رويكرد كلی برای كمك در كنترل علائم ام اس مانند بی رمقی (fatigue) پيشنهاد شده است. اگر چه فيزيوتراپی دامنه های وسيع و رويكردهای بسياری داشته و ما تنها در شروع بررسی اين نكته هستيم كه كدام دامنه و رويكرد برای بيماران ام اس بهترين است. شواهد اينگونه نشان می دهند كه برخی زمينه های فيزيوتراپی مانند تمرين های قدرتی و تمرين های هوازی منجر به افزايش توانایی در راه رفتن ، ايستادن و در واقع كاهش خستگی و بی رمقی می شوند. اما اين واقعيت نيز وجود دارد كه بيماران ام اس تفاوت زيادی با هم داشته و از نظر زمان ابتلا و شدت پيشرفت بيماری نيز با هم متفاوت هستند. چنين امری دلالت بر اين مهم دارد كه يک تمرين خاص را نمی توان برای همه توصيه نمود چون ممكن است برای برخی مفيد نباشد. بنابراين مهم است كه انجام تمرين ها زير نظر یک فيزيوتراپ و با مشاركت ساير مراقبين بهداشت صورت گيرد تا هركس متناسب با وضعيتی كه دارد به انجام تمرين ها پرداخته و در طول زمان به وضعيت جسمی بهتری دست يابد. برای دستيابی به هدف فوق و دستيابی به بهترين روش تاثير گذار روی سلامتی شخص تبادل اطلاعات ، مشورت و همكاری صريح لازم است.
رويكرد درمانی خاص با توجه به منابع موجود بين درمان گرها . تجربه درمانگر ، رجحان شخصی درمانگر و بيمار متفاوت است. درمان به اشكال مختلف می تواند پيشنهاد شود چه برای بيماران بستری چه برای بيماران سرپایی و چه تمرين های جمعی. چنين انعطاف پذيری بسيار ضروری است زيرا هر بيمار خاص و يكه است(كمتر دو بيمار كاملا مشابه وجود دارند) و نيازهايشان نيز همواره در حال تغيير می باشد.
انجام فيزيوتراپی بايستی به صورت پيوسته و بلند مدت باشد تا بهترين نتيجه را برای بيمار در بر داشته باشد در غير اين صورت نتيجه مورد نظر حاصل نخواهد شد. خود درمانی مداوم و موثر بخشی حياتی در رويكرد به فيزيوتراپی جهت به حداقل رساندن علائم بيماری محسوب می شود ، علائمی مانند گرفتگی عضله ها ، بی رمقی ، ضعف و درد. چنين امری مستلزم درک ماهيت علائم بيماری و منطقی است كه در رويكرد مديريتی ما وجود دارد تا توانایی به كاربردن رهيافت و شيوه های مناسب را داشته باشيم. چنين دانشی نه تنها شخص را قادر به كنترل بهتر علائم بیماریش می كند بلكه باعث می گردد تا او شناخت كافی از توانایی خودش بدست آورد. آموزش نقش كليدی در فيزيوتراپی دارد. در ارتباط با اين رويكرد آنچه مهم است اين است كه فيزيوتراپی نبايد حاكم بر زندگی فرد باشد بلكه بايستی جزیی از زندگی او گردد به اين شكل كه :
- در وضعيت های قرار گرفته كه در آنها احساس راحتی كرده و هم ترازی عضله ها و مفاصل وجود داشته باشد مثل وقتی كه روی رختخواب دراز كشيده ايد يا روی صندلي نشسته ايد.
- به كار بردن الگوهای حركتی كه باعث ايجاد عدم تقارن نشود يا باعث افزايش سفتی و گرفتگی عضله ها نگردد.
- مشارکت در انجام تمرین های هوازی
- استفاده صحيح از تجهيزات
اهداف اوليه ی فيزيوتراپی عبارتند از:
- تشخيص جامع نيازهای فیزیکی ، تمركز روی وضعيت و حركت
- تسهيل انجام وظايف به طور مستقل
- ارائه ی مجموعه آموزشهایی در ارتباط با موضوعات: تمرين های هوازی ، حركت و انجام امور و چگونگی حركت به گونه ای كه كمتر بيمار دچار سقوط شود.
- جلوگيری از بغرنج تر شدن وضعيت بيمار مانند در تنگا و فشار قرار گرفتن ، كوتاه شدن عضله ها و تاندون بافت ها.
- دستيابی به بهترين وضعيت تندرستی فيزيكی ، عمومی.
"نقل شده" كلمه ای است كه فيزيوتراپ ها اغلب برای توصيف بهبود بدست آمده و دائمی شده در يک نفر به كار می برند ، آنها با اندازه گيری تغييرات نسبت به سنجش ميزان پيشرفت بيمار در طول زمان اقدام می كنند. چنين سنجشی در نواحی كيفيت راه رفتن ، سطح تندرستی ، دامنه ی حركات و مقدار انجام وظايف به طور مستقل صورت می گيرد. در صورتی كه وضعيت بيمار به سمت بدترشدن باشد ، فيزيوتراپ ها می توانند مشخص كنند كه اين بدترشدن ناشی از عوامل عصبی است يا ساير عوامل.
چنين تشخيصی ضروری است زيرا محدوديت در منابع مراقبت بهداشتی به اين معنی است كه تمرين های مداوم بلند مدت به دشواری می تواند مفيد باشد در صورتی كه تغييرات مثبت به وقوع نپيوندد يا اگر پس از مدتی بهبود مورد نظر حاصل نگردد. لذا خود درمانی مداوم به وسيله ی مشاركت با فيزيوتراپ مسئله اساسی موفقيت در رهيافت درمان با فيزيوتراپی است.
بی رمقی محدود كننده زندگی 85 درصد از بيماران مبتلا به ام اس است. جدی تلقی كردن بی رمقی در ام اس ضروری بوده و بايستی به دقت با آن برخورد شود. بی رمقی ناشی از ام اس برای هر كس متفاوت است ، برای برخی بی رمقی ناشی از ام اس به مفهوم از توان افتادن است در حالی كه در ديگری شدت پيدا نمودن علائم مانند مشكلات در بينایی ، اشكال در تمركز ، حافظه ، تحرک و گرفتگی عضلات می تواند باشد. بی رمقی انجام امور روزانه را مشكل تر می نمايد.
بی رمقی اوليه:
بی رمقی اوليه مستقيما ناشی از ضايعه ی وارده به سيستم اعصاب مركزی است. پاسخ بدن نسبت به ضايعه به وجود آمده ، كم كردن واكنش و درنتيجه ايجاد بی رمقی است. بيماران مبتلا به ام اس انواع مختلفی از بي رمقی را به شرح زير تجربه می كنند:
سستی يا بی رمقی: نوعی بی رمقی شديد كه ارتباطی با انجام فعاليت فيزيكی ندارد.
بی رمقی مدار كوتاه: در دسته به خصوصی از عضلات رخ می دهد. به عنوان مثال بی رمقی در دست بعد از اينكه مدت كوتاهی كار نوشتن را انجام دهد.
بی رمقی ناشی از حساسيت به گرما: افزايش دمای بدن می تواند سبب بی رمقی شود. اين نوع بی رمقی در ام اس با تغيير فصول و تغيير آب و هوا رخ می دهد اما ضمنا در اثر عوامل ديگر مانند حمام گرم گرفتن يا خوردن غذای داغ نيز رخ می دهد.
بی رمقی ثانويه:
بی رمقی می تواند ناشی از ساير عواملی كه ضرورتا مربوط به ام اس نيستند باشد مانند :
اختلال در خوابيدن: اغلب ناشی از علائمی است كه به مرور تسكين يافته و كمتر می شوند مثل گرفتگی عضلانی ، درد ، شتاب در ادرار در شب ها ، افسردگی ، اضطراب.
عفونت: می تواند سبب شدت گرفتن برخی علانم ام اس گردد مانند عفونت ناشی از سرما خوردگی كه سبب تب و افزايش دمای بدن و درنتيجه بی رمقی در بيماران ام اس می شود.
تقلا: افزايش تقلا و حركت فيزيكی می تواند باعث بی رمقی شود.
تاثير دارو: داروهای زيادی هستند كه سبب بی رمقی و خواب آلودگی به عنوان تاثير جانبی می شوند ، آگاه بودن از اين مسئله مهم است. اگر متوجه همبستگی بين تغيير در ميزان بی رمقی با تغيير در مصرف دارویی شديد مورد را با پزشكتان مطرح نماييد.
افسردگی: می تواند ناشی از تخريب عصب و يا به دليل تاثير روحی تطبيق با ام اس باشد.
محيط اطراف: نور و دمای هوا در محيطی که كار می كنيم بسيار مهم هستند به اين شكل كه نور ضعيف موجب تلاش بيشتر چشم برای ديدن می شود و گرمای مداوم بی رمقی را شدت می بخشند.
مديريت بی رمقی
مديريت بی رمقی ناشی از ام اس مستلزم رويكردی هم آهنگ شده است كه مشاركت فعال خانواده ، همكاران و متخصصان بهداشت را می طلبد. شايد احساس كنيد كه روابط شخصيتان به دليل عدم شناخت اطرافيان از تاثير بی رمقی بر شما تحت تاثير قرار گرفته است.
مديريت بی رمقی از نوع اوليه احتمالا همراه با استفاده از دارو است. تلاش زيادی بايد صورت گيرد تا مناسب ترين دارو و اندازه ی آن برای شما پيدا شود. از آنجایی كه بی رمقی ناشی از ام اس به دليل ايجاد ضايعه در اعصاب است استفاده از داروی ضد بی رمقی موثر نيست.
برای برخی استفاده از داروهایی كه مورد استفاده بيماران پاركينسون ، آنفولانزا و ناركولا پسی( خواب آلودگی مفرط در روز) است مفيد بوده است. از آنجایی كه اين داروها نشان داده اند بی رمقی ناشی از ام اس موثر بوده اند ، نه به اين خاطر كه پزشكتان تصور می كند شما دارای اين شرايط هستيد
تغيير در عادات روزمره می تواند در مديريت بی رمقی به شما كمک نمايد. اين تغييرات در بهترين شكل خود به وسيله ی كمک گرفتن از متخصصين كاردرمانی ، فيزيوتراپيست ها ، پزشكان عمومی و متخصصان مغز و اعصاب و پرستاران ام اس صورت می گيرد.
كاردرمانی و فيزيوتراپی:
وظيفه كاردرمانی تطبيق و تنظيم انجام كارها و تدابير يكپارچه سازی فعاليت ها بگونه ای است كه بيشترين حجم فعاليت با صرف انرژی كمتر صورت گيرد(در واقع افزايش اثر بخشی انرژی صرف شده را كاردرمانی گويند). فيزيوتراپی كمک می كند تا عضلات تقويت شده قدرمند شوند همچنين فيزيوتراپی به وانهادگی(relaxation) كمک می نمايد كه منجر به افزايش حركات مفاصل و تقويت گردش خون می گردد. فيزيوتراپ می تواند تمرين های هوازی را برای شما برنامه ريزی نمايد.
كارهای روزانه شما بايستی عبارت باشد از :
استراحت و آرامش: اگر بی رمقی در شما دارای الگوی خاصی است ايده آل اين است كه قبل از اينكه بی رمقی به اوج خود برسد استراحت كنيد به اين ترتيب بدن قادر به بازيابی سريعتر قدرت خود می شود. روش های مورد استفاده برای دستيابی به آرامش عضلانی نبايستی باعث انقباض در عضلات گردد زيرا موجب اسپاسم يا گرفتگی عضلات می شوند.
انجام تمرينات مناسب: تمرين های هوازی ملايم رويكردی مثبت در مديريت ام اس است. اين تمرين ها كارایی عضلات و قدرت و ميزان تحمل پذيری آن ها را افزايش می دهد ، البته قبل از انجام هر نوع تمرينی لازم است با یک متخصص در خصوص نوع تمرين های مختص خود مشورت نماييد.
